Nếu bạn đang có nhu cầu đăng ký kinh doanh nhưng chưa biết nên thành lập doanh nghiệp hay hộ kinh doanh, hãy tham khảo bài viết sau để có sự lựa chọn phù hợp. Bài viết sẽ so sánh hai hình thức này dựa trên quy định pháp luật hiện hành, đồng thời cập nhật các thay đổi mới nhất từ Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Việc lựa chọn phụ thuộc vào quy mô, mục tiêu kinh doanh và khả năng quản lý của bạn.

Doanh nghiệp là gì?

Theo khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 76/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh. Luật sửa đổi 2025 bổ sung một số quy định nhằm nâng cao quản trị doanh nghiệp, như nghĩa vụ thu thập và lưu giữ thông tin về người có lợi ích liên quan, đồng thời cải thiện các cam kết quốc tế và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Điều này giúp doanh nghiệp hoạt động chuyên nghiệp hơn, phù hợp với quy mô lớn và tích hợp công nghệ.

Hộ kinh doanh là gì?

Theo Điều 82 Nghị định 168/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thay thế Nghị định 01/2021/NĐ-CP), hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký thì phải có giấy ủy quyền cho một thành viên làm đại diện, được công chứng hoặc chứng thực. Nghị định mới này giới hạn chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh duy nhất trên toàn quốc, nhằm tránh lạm dụng và tăng cường quản lý. Một số hoạt động nhỏ lẻ như nông nghiệp, dịch vụ thu nhập thấp có thể được miễn đăng ký, trừ trường hợp kinh doanh có điều kiện.

So sánh doanh nghiệp và hộ kinh doanh theo pháp luật hiện hành

Dưới đây là sự so sánh chi tiết giữa hai hình thức dựa trên các tiêu chí chính. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở chủ thể thành lập, quy mô hoạt động và mức độ trách nhiệm pháp lý, giúp bạn đánh giá phù hợp với tình hình cụ thể.

Chủ thể thành lập

Đối với doanh nghiệp: Tổ chức hoặc cá nhân không thuộc khoản 2 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025), bao gồm các trường hợp bị cấm như người đang bị truy cứu hình sự hoặc mất năng lực hành vi dân sự. Luật cho phép đa dạng chủ thể, từ cá nhân đến tổ chức nước ngoài, thúc đẩy đầu tư.

Đối với hộ kinh doanh: Cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không thuộc các trường hợp bị cấm tại Điều 82 Nghị định 168/2025/NĐ-CP (như đang bị truy cứu hình sự hoặc cấm kinh doanh theo quyết định tòa án). Nghị định mới nhấn mạnh yêu cầu ủy quyền phải được công chứng, tăng tính pháp lý so với trước.

Quy mô, phạm vi hoạt động

Đối với doanh nghiệp: Tự do kinh doanh ngành nghề không cấm, chủ động lựa chọn hình thức tổ chức, điều chỉnh quy mô, tìm kiếm thị trường, ký hợp đồng, xuất nhập khẩu và sử dụng lao động theo Điều 7 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025). Doanh nghiệp có thể mở rộng với chi nhánh, văn phòng đại diện trên toàn quốc và quốc tế, phù hợp cho kinh doanh lớn, tích hợp công nghệ số.

Đối với hộ kinh doanh: Hoạt động tại địa điểm kinh doanh chính, được kinh doanh ngành nghề có điều kiện nếu đáp ứng yêu cầu theo Điều 87 và khoản 2 Điều 89 Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Nghị định mới cho phép nhiều địa điểm kinh doanh trên toàn quốc nhưng phải thông báo cho cơ quan thuế và quản lý thị trường, giúp linh hoạt hơn nhưng vẫn giới hạn ở quy mô nhỏ, không phù hợp cho xuất nhập khẩu quy mô lớn.

Số lượng lao động, thành viên

Đối với doanh nghiệp: Không giới hạn số lượng lao động. Số thành viên tùy loại hình: Doanh nghiệp TNHH một thành viên (Điều 46): 1 tổ chức hoặc cá nhân; TNHH hai thành viên (Điều 74): 2-50 thành viên; Cổ phần (Điều 111): Ít nhất 3 cổ đông, không giới hạn tối đa; Hợp danh (Điều 177): Ít nhất 2 thành viên hợp danh. Luật sửa đổi 2025 không thay đổi các quy định này nhưng bổ sung nghĩa vụ báo cáo lao động để tăng minh bạch.

Đối với hộ kinh doanh: Không giới hạn số lao động theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP, nhưng phải báo cáo sử dụng lao động cho cơ quan đăng ký kinh doanh tỉnh. Thành viên giới hạn ở cá nhân hoặc hộ gia đình cùng hộ khẩu, phù hợp cho quy mô gia đình hoặc nhỏ lẻ.

Điều kiện hoạt động

Đối với doanh nghiệp: Phải đáp ứng điều kiện kinh doanh có điều kiện, đăng ký đầy đủ, công khai thông tin theo Điều 8 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025). Luật mới bổ sung nghĩa vụ lưu giữ thông tin về người liên quan, giúp quản lý rủi ro tốt hơn.

Đối với hộ kinh doanh: Được cấp giấy chứng nhận khi đủ điều kiện tại Điều 85 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, bao gồm tự khai thông tin cá nhân chính xác và ngành nghề hợp pháp. Nghị định mới giới thiệu đăng ký điện tử, giảm thủ tục giấy tờ.

Chế độ trách nhiệm

Đối với doanh nghiệp: TNHH và cổ phần chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp; Hợp danh chịu trách nhiệm vô hạn bằng tài sản cá nhân đối với thành viên hợp danh.

Đối với hộ kinh doanh: Chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân hoặc hộ gia đình, tăng rủi ro nhưng đơn giản hơn.

Nên thành lập doanh nghiệp hay hộ kinh doanh?

Dựa trên so sánh trên, mỗi hình thức có ưu nhược điểm riêng. Doanh nghiệp phù hợp cho quy mô lớn với cấu trúc chặt chẽ, trong khi hộ kinh doanh lý tưởng cho kinh doanh nhỏ lẻ. Hãy cân nhắc các yếu tố sau để quyết định.

Về mục tiêu và quy mô hoạt động kinh doanh

Nếu mục tiêu là mở rộng lớn với nhiều chi nhánh, nhân viên và tích hợp công nghệ, thành lập doanh nghiệp là lựa chọn tối ưu theo Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025). Ví dụ, bạn có thể dễ dàng mở rộng quốc tế hoặc áp dụng mô hình số hóa. Ngược lại, hộ kinh doanh phù hợp cho kinh doanh nhỏ, như quán ăn gia đình hoặc dịch vụ địa phương, với quản lý đơn giản theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Quy mô nhỏ giúp kiểm soát dễ dàng, tránh phức tạp hành chính.

Nhu cầu huy động vốn đầu tư

Doanh nghiệp dễ huy động vốn qua phát hành cổ phần, vay ngân hàng hoặc đầu tư nước ngoài, nhờ tư cách pháp nhân riêng. Luật sửa đổi 2025 thúc đẩy đổi mới sáng tạo, giúp tiếp cận ưu đãi vốn dễ hơn. Hộ kinh doanh hạn chế ở vốn cá nhân hoặc vay thân quen, không thể phát hành cổ phần, nhưng ít thủ tục hơn, phù hợp nếu không cần vốn lớn.

Khả năng chịu trách nhiệm pháp lý

Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân độc lập, giới hạn trách nhiệm ở vốn góp (trừ hợp danh), bảo vệ tài sản cá nhân. Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn, rủi ro cao hơn nếu kinh doanh thất bại, nhưng phù hợp cho mô hình nhỏ nơi rủi ro dễ kiểm soát. Nghị định 168/2025/NĐ-CP nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân để tăng tính minh bạch.

Chi phí vận hành và quản lý

Doanh nghiệp đòi hỏi chi phí cao hơn cho văn phòng, nhân viên, kế toán và báo cáo tài chính phức tạp theo Luật Doanh nghiệp. Hộ kinh doanh tiết kiệm hơn, có thể hoạt động tại nhà với ít nhân viên, và thủ tục đơn giản hơn theo Nghị định mới, như đăng ký điện tử giảm chi phí đi lại.

Ưu đãi đầu tư và chính sách thuế

Doanh nghiệp nộp nhiều loại thuế (thuế thu nhập doanh nghiệp, GTGT) nhưng hưởng ưu đãi như hỗ trợ đổi mới từ Luật sửa đổi 2025. Hộ kinh doanh chỉ nộp thuế thu nhập cá nhân và GTGT với mức thấp hơn, ít ưu đãi nhưng đơn giản. Từ năm 2025, hộ kinh doanh phải dùng hóa đơn điện tử theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP, tăng minh bạch nhưng có thể thêm chi phí ban đầu.

Trên đây là thông tin mà Mys Law cung cấp. Mọi thắc mắc liên quan đến nội dung bài viết xin vui lòng liên hệ 0969.361.319 hoặc email: [email protected] để được giải đáp.

Trân trọng!

Người biên tập: Nguyễn Thị Trà My