Lập hai sổ kế toán: Mức phạt lên tới 20 năm tù
Việc sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán hay còn gọi là lập hai sổ kế toàn là hành vi che giấu doanh thu, che giấu quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh với cơ quan thuế, nhằm mục đích gian lận để trốn thuế.
Lập hai sổ kế toán không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đến kỷ cương pháp luật và niềm tin xã hội đối với việc chấp hành pháp luật thuế.
Tại khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán 2015 đã có quy định nghiêm cấm hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán.
Theo đó, nếu vi phạm thì doanh nghiệp có thể bị phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự như sau:
Mức phạt hành chính
Khoản 4 Điều 9 Nghị định 41/2018/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 20 – 30 triệu đồng đối hành vi để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị hoặc có liên quan đến đơn vị nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Hình phạt bổ sung: Buộc bổ sung vào sổ kế toán đối với các hành vi để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị hoặc có liên quan đến đơn vị vi phạm.
Trường hợp truy cứu trách nhiệm hình sự
Điều 221 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về Tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng như sau:
Khung 1: Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện một trong những hành vi sau đây, gây thiệt hại từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 – 05 năm:
– Giả mạo, khai man, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác giả mạo, khai man, tẩy xóa tài liệu kế toán;
– Dụ dỗ, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác cung cấp, xác nhận thông tin, số liệu kế toán sai sự thật;
– Để ngoài sổ kế toán tài sản của đơn vị kế toán hoặc tài sản liên quan đến đơn vị kế toán;
– Huỷ bỏ hoặc cố ý làm hư hỏng tài liệu kế toán trước thời hạn lưu trữ quy định của Luật kế toán;
– Lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm bỏ ngoài sổ kế toán tài sản, nguồn vốn, kinh phí của đơn vị kế toán.
Khung 2: Phạm tội thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 12 năm:
– Vì vụ lợi;
– Có tổ chức;
– Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt;
– Gây thiệt hại từ 300 triệu đồng đến dưới 01 tỷ đồng.
Khung 3: Phạm tội gây thiệt hại 01 tỷ đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 – 20 năm.
Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 – 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Cục Thuế ngăn chặn tình trạng lập 2 sổ kế toán nhằm gian lận thuế
Ngày 31/3/2026, Cục Thuế đã có Công văn 1902/CT-CĐS yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử phối hợp ngăn chặn hành vi sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán để gian lận thuế.
Theo Công văn 1902/CT-CĐS, cơ quan thuế phát hiện một số doanh nghiệp sử dụng phần mềm để vận hành đồng thời hai hệ thống sổ kế toán trong cùng kỳ kế toán, trong đó một hệ thống dùng báo cáo cơ quan thuế, hệ thống còn lại ghi nhận doanh thu thực tế nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật.
Văn bản dẫn chiếu quy định tại Luật Kế toán 2015 nghiêm cấm lập hai sổ kế toán; Luật Quản lý thuế 2019 yêu cầu khai thuế trung thực, đầy đủ và xác định hành vi không ghi nhận doanh thu là trốn thuế; Bộ luật Hình sự 2015 quy định có thể bị xử lý hình sự đối với hành vi này. Theo đó, mọi nghiệp vụ kinh tế phải được ghi nhận trên một hệ thống sổ kế toán duy nhất.
Để ngăn chặn gian lận, Cục Thuế đề nghị các tổ chức không phát triển hoặc hỗ trợ phần mềm cho phép vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán; đồng thời tích hợp chức năng cảnh báo, ghi nhận lịch sử thay đổi dữ liệu và phát hiện dấu hiệu bất thường.
Các tổ chức cũng phải kết nối phần mềm bán hàng, kế toán và hóa đơn điện tử để truyền đầy đủ dữ liệu đến cơ quan thuế theo từng giao dịch; phối hợp cung cấp thông tin khách hàng có dấu hiệu vi phạm.
Đồng thời, phải lập danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán đến hết ngày 31/3/2026, gửi trước 08/4/2026 và định kỳ cập nhật hàng tháng cho cơ quan thuế.
Trên đây là thông tin mà Mys Law cung cấp. Mọi thắc mắc liên quan đến nội dung bài viết xin vui lòng liên hệ 0969.361.319 hoặc email: [email protected] để được giải đáp.
