Một trong những nội dung được nhiều người quan tâm trong thời gian gần đây là quy trình tổ chức bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 được thực hiện như thế nào theo quy định của pháp luật.
Hiện nay, quy trình tổ chức bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 21/2025/TT-BNV ngày 12/10/2025 của Bộ Nội vụ về nghiệp vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp. Ngoài ra, việc tổ chức bầu cử còn căn cứ vào Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (Luật số 85/2015/QH13), đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025 (Luật số 83/2025/QH15) và Nghị quyết 199/2025/QH15 của Quốc hội về việc rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 – 2026, trong đó xác định ngày bầu cử thống nhất trên toàn quốc vào tháng 3/2026.
Dưới đây là các bước trong quy trình tổ chức bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 theo quy định hiện hành.
Bước 1. Thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử
Theo quy định tại Điều 22 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, việc tổ chức bầu cử phải bắt đầu bằng việc thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử ở từng cấp.
Chậm nhất 105 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sau khi thống nhất với Thường trực Hội đồng nhân dân và Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp sẽ quyết định thành lập Ủy ban bầu cử cấp tỉnh để thực hiện công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và tổ chức bầu cử đại biểu HĐND cấp tỉnh tại địa phương.
Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có từ 23 đến 37 thành viên, gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch, Thư ký và các Ủy viên. Thành viên của Ủy ban bầu cử là đại diện của Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp và một số cơ quan, tổ chức liên quan. Danh sách Ủy ban bầu cử cấp tỉnh sau khi được thành lập phải được gửi đến Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Đối với cấp xã, chậm nhất 105 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban nhân dân cấp xã sau khi thống nhất với Thường trực Hội đồng nhân dân và Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp sẽ quyết định thành lập Ủy ban bầu cử ở xã, phường, đặc khu để tổ chức bầu cử đại biểu HĐND cấp xã. Ủy ban bầu cử cấp xã có từ 9 đến 17 thành viên và có thành phần tương tự như ở cấp tỉnh. Danh sách Ủy ban bầu cử cấp xã phải được gửi đến Ủy ban bầu cử cấp tỉnh, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh.
Bước 2. Lập, niêm yết và cập nhật danh sách cử tri
Theo quy định tại Điều 10 đến Điều 12 Thông tư 21/2025/TT-BNV, Ủy ban nhân dân cấp xã là cơ quan chủ trì lập danh sách cử tri tại địa phương. Trong quá trình thực hiện, chính quyền địa phương phối hợp với Công an cấp xã để khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử VNeID nhằm bảo đảm danh sách cử tri được lập đầy đủ và chính xác.
Sau khi hoàn tất việc lập danh sách, danh sách cử tri phải được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và tại các khu vực bỏ phiếu để cử tri kiểm tra thông tin của mình. Theo kế hoạch tổ chức bầu cử, Tổ bầu cử sẽ phát Thẻ cử tri cho người dân trong khoảng thời gian từ ngày 05/3/2026 đến ngày 12/3/2026.
Trong quá trình tổ chức bầu cử, danh sách cử tri vẫn có thể được bổ sung hoặc điều chỉnh trong các trường hợp cử tri chuyển nơi cư trú, tạm trú tại địa phương khác, đang ở khu vực cách ly, phong tỏa hoặc thực hiện bỏ phiếu ở nơi khác theo quy định tại Điều 34 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân.
Bước 3. Chuẩn bị địa điểm và phương tiện bỏ phiếu
Theo quy định tại Điều 13 đến Điều 19 Thông tư 21/2025/TT-BNV, các địa phương phải chuẩn bị đầy đủ điều kiện cơ sở vật chất phục vụ việc bỏ phiếu.
Địa điểm bỏ phiếu thường được bố trí tại nhà văn hóa, hội trường, trường học hoặc các địa điểm sinh hoạt cộng đồng thuận tiện cho cử tri đến thực hiện quyền bầu cử. Tổ bầu cử có trách nhiệm chuẩn bị đầy đủ các phương tiện cần thiết như hòm phiếu chính, hòm phiếu phụ, phiếu bầu, danh sách ứng cử viên, thể lệ bầu cử, con dấu của Tổ bầu cử và các biểu mẫu biên bản theo quy định.
Các hòm phiếu phải được kiểm tra và niêm phong trước khi tiến hành bỏ phiếu. Trước ngày bầu cử, Tổ bầu cử phải rà soát toàn bộ công tác chuẩn bị, đồng thời thông báo rộng rãi cho cử tri về thời gian, địa điểm và cách thức bỏ phiếu.
Bước 4. Tổ chức bỏ phiếu
Theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, thời gian bỏ phiếu bắt đầu từ 07 giờ sáng và kết thúc vào 19 giờ tối cùng ngày. Trong những trường hợp cần thiết, Tổ bầu cử có thể quyết định bắt đầu sớm hơn nhưng không trước 05 giờ sáng hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không quá 21 giờ tối.
Trước khi tiến hành bỏ phiếu, tại mỗi khu vực bỏ phiếu sẽ tổ chức lễ khai mạc bầu cử. Lễ khai mạc được tổ chức trang trọng nhưng ngắn gọn, thường kéo dài khoảng 15 đến 20 phút. Tại buổi lễ, Tổ bầu cử sẽ kiểm tra hòm phiếu, niêm phong hòm phiếu và tuyên bố chính thức bắt đầu việc bỏ phiếu.
Khi tham gia bầu cử, cử tri phải trực tiếp đến khu vực bỏ phiếu, xuất trình Thẻ cử tri và thực hiện việc ghi phiếu, bỏ phiếu kín theo đúng quy định. Đối với các trường hợp đặc biệt như người khuyết tật, người ốm đau, cử tri đang ở khu vực cách ly hoặc ở vùng khó khăn, Tổ bầu cử có thể sử dụng hòm phiếu phụ để bảo đảm quyền bầu cử của công dân.
Sau khi cử tri hoàn thành việc bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ đóng dấu “ĐÃ BỎ PHIẾU” vào Thẻ cử tri để xác nhận việc thực hiện quyền bầu cử.
Bước 5. Kiểm phiếu và lập biên bản kết quả
Sau khi kết thúc thời gian bỏ phiếu, Tổ bầu cử tiến hành mở hòm phiếu và thực hiện kiểm phiếu ngay tại phòng bỏ phiếu theo quy định tại Điều 24 đến Điều 30 Thông tư 21/2025/TT-BNV. Việc kiểm phiếu phải được thực hiện công khai và hoàn thành trong thời hạn không quá 24 giờ kể từ khi kết thúc bỏ phiếu.
Quá trình kiểm phiếu có thể có sự chứng kiến của người ứng cử, đại diện cơ quan, tổ chức hoặc phóng viên báo chí nhằm bảo đảm tính minh bạch của cuộc bầu cử. Phiếu bầu được coi là hợp lệ khi đúng mẫu do Tổ bầu cử phát hành, có dấu của Tổ bầu cử và không ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử hoặc ký hiệu trái quy định.
Sau khi hoàn thành việc kiểm phiếu, Tổ bầu cử phải lập biên bản kết quả kiểm phiếu theo mẫu do Hội đồng bầu cử quốc gia ban hành và gửi đến Ban bầu cử, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp để tổng hợp.
Bước 6. Báo cáo và công bố kết quả bầu cử
Theo quy định tại Điều 33 và Điều 34 Thông tư 21/2025/TT-BNV, trong ngày bầu cử các tổ chức phụ trách bầu cử phải thực hiện báo cáo nhanh về tình hình bầu cử theo các mốc thời gian 9 giờ, 11 giờ 30 phút, 15 giờ, 19 giờ và 22 giờ. Nội dung báo cáo bao gồm tiến độ bỏ phiếu, tình hình cử tri tham gia bầu cử, công tác bảo đảm an ninh trật tự và các vấn đề phát sinh trong quá trình tổ chức bầu cử.
Sau khi tổng hợp kết quả từ các địa phương, Hội đồng bầu cử quốc gia sẽ công bố danh sách những người trúng cử theo quy định của Luật Bầu cử.
Toàn bộ hồ sơ bầu cử, phiếu bầu và hòm phiếu sau đó phải được niêm phong và lưu trữ tối thiểu 05 năm. Đồng thời, các tài liệu này cũng được số hóa để phục vụ việc quản lý và tra cứu khi cần thiết.
Thể lệ bầu cử đại biểu HĐND
Để tạo thuận lợi cho cử tri trong quá trình tham gia bầu cử, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có trách nhiệm biên soạn thể lệ bầu cử và gửi đến các Tổ bầu cử để niêm yết tại phòng bỏ phiếu. Thể lệ bầu cử phải được trình bày ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu và đặt tại vị trí thuận tiện để cử tri dễ dàng theo dõi.
Theo quy định chung, khi đi bầu cử cử tri phải xuất trình Thẻ cử tri và trực tiếp thực hiện việc bỏ phiếu. Mỗi cử tri được nhận một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu HĐND tương ứng với từng cấp mà mình được tham gia bầu.
Trong quá trình ghi phiếu, nếu không bầu cho người nào thì cử tri gạch ngang dòng họ tên của người đó. Cử tri không được ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử, không được đánh dấu riêng trên phiếu và không được bầu vượt quá số lượng đại biểu được ấn định.
Trong trường hợp viết hỏng phiếu, cử tri có thể đổi phiếu khác. Sau khi hoàn thành việc bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ đóng dấu “ĐÃ BỎ PHIẾU” vào Thẻ cử tri và mỗi thẻ chỉ có giá trị cho một lần bỏ phiếu duy nhất.
Theo quy định của pháp luật về bầu cử, phiếu bầu sẽ bị coi là không hợp lệ nếu không đúng mẫu phiếu do Tổ bầu cử phát hành, không có dấu của Tổ bầu cử, bầu vượt quá số lượng đại biểu được ấn định hoặc ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử. Những quy định này nhằm bảo đảm cuộc bầu cử được tổ chức dân chủ, đúng pháp luật và phản ánh chính xác ý chí của cử tri.
Trên đây là thông tin mà Mys Law cung cấp. Mọi thắc mắc liên quan đến nội dung bài viết xin vui lòng liên hệ 0969.361.319 hoặc email: [email protected] để được giải đáp.
Trân trọng!
Người biên tập: Nguyễn Thị Trà My
